اختلال بلع چیست؟

اختلالات بلع که دیسفاژی نیز نامیده می شوند، طی مراحل مختلف فرایند بلع اتفاق می افتد:

• مرحله دهانی – مکیدن، جویدن و حرکت غذا با مایع به گلو
• مرحله حلق – شروع رفلکس بلع، فشردن غذا به سمت پایین گلو و بسته شدن مسیر هوا برای پیشگیری از ورود غذا به مسیر هوا یا جلوگیری از خفگی.
• مرحله مری – شل و سفت شدن بالا و پایین لوله تغذیه در گلو (مری) و فشرده شدن غذا از طریق مری به داخل معده

علائم مربوط به اختلالات بلع

اختلالات بلع ممکن است منجر به بروز بیماری ها و شرایط مختلف و حتی جراحی شود. علائم عمومی اختلالات بلع عبارتند از:

• سرفه کردن در زمان خوردن و نوشیدن یا درست پس از آن
• بروز مشکل در صدا در زمان خوردن و نوشیدن یا پس از آن
• نیاز به تلاش یا زمان بیشتر برای جویدن یا بلعیدن
• نشت کردن غذا یا مایع از دهان یا گیر کردن در دهان
• ذات الریه یا احتقان سینه مداوم پس از خوردن
• کاهش وزن یا کم شدن آب بدن به دلیل عدم توانایی خوردن به اندازه کافی

در نتیجه این اختلالات، بزرگسالان ممکن است دچار مشکلات زیر شوند:

• تغذیه نامناسب یا کم آبی
• خطر آسپیراسیون (ورود غذا یا مایع به راه هوایی) که ممکن است منجر به ذات الریه و بیماری های مزمن ریوی شود.
• کاهش لذت از خوردن و نوشیدن
• خجالت و انزوا از موقعیت هایی که شامل خوردن و نوشیدن می شوند.

چگونگی تشخیص:

آسیب شناس گفتار و زبان که متخصص در اختلالات بلع می باشد، می تواند مشکلات فرد بیمار را ارزیابی کرده و طی معاینه و ارزیابی اقدامات زیر را انجام دهد:

• یک تاریخچه دقیق از شرایط پزشکی و علائم فرد بگیرد.
• قدرت و حرکت عضلات درگیر در بلع را مورد بررسی قرار دهد.
• خوردن فرد را مورد بررسی قرار دهد تا وضعیت و چگونگی حرکت دهان را در هنگام خوردن مشاهده کند.
• احتمالا آزمایشاتی برای ارزیابی بلع انجام دهد، از جمله خوردن باریم با غذا – فرد همراه با غذا یا نوشیدنی خود باریم می خوردو پس از آن فرایند بلع به وسیله اشعه ایکس مورد بررسی قرار می گیرد.
• ارزیابی با آندوسکوپی – یک لوله روشن از طریق بینی وارد بدن می شود و پس از آن بلع از طریق صفحه نمایش مشاهده می شود.

روش های درمانی موجود برای افراد مبتلا به اختلالات بلع:

درمان این اختلالات بستگی به نوع، علت  و علائم آن دارد. یک متخصص و آسیب شناس گفتار درمان موارد زیر را پیشنهاد خواهد داد:

• درمان بلع به شکل خاص (به عنوان مثال تمریانتی برای بهبود حرکت عضلات)
• موقعیت ها و استراتژی هایی برای کمک به افراد تا به شکل موثرتری فرایند بلع را انجام دهند.
• مصرف غذاها و نوشیدنی های خاص که بلعیدن آنها راحت است.

پس از انجام اقدامات لازم و بررسی فرایند بلع، افراد خانواده و درمانگر به روش های زیر به فرد کمک می کنند:

• سوالاتی بپرسند تا مشکل موجود و درمان های پیشنهاد شده را درک کنند.
• در برنامه های درمانی زیر به فرد کمک کنند:
  • کمک در انجام تمرین ها
  • آماده کردن غذا و نوشیدنی پیشنهاد شده و اطمینان حاصل کردن از اینکه غذا و نوشیدنی پیشنهاد شده برای خوردن سالم هستند.
  • بررسی میزان غذای خورده شده

چه عاملی باعث بروز اختلالات بلع در بزرگسالان می شود؟

برخی از علل بروز مشکلات بلع و تغذیه در بزرگسالان عبارتند از:

آسیب به سیستم عصبی، از جمله:

• سکته مغزی
• آسیب مغزی
• آسیب نخاعی
• بیماری پارکینسون
• بیماری MS
• اسکلروزیس آمیوتروفیک جانبی یا بیماری لوگرینگ
• دیستروفی عضلانی
• فلج مغزی
• بیماری آلزایمر

مشکلاتی که سر و گردن را تحت تاثیر قرار می دهند، از جمله:

• سرطان دهان، گلو یا مری
• آسیب یا جراحی ناحیه سر و گردن
• خراب شدن یا از دست دادن دندان ها یا اتصالات ضعیف دندان مصنوعی

منبع:

http://www.asha.org

دکتر راضیه رضوانی آسیب شناس گفتار، زبان و بلع؛ گفتار درمانگر و دکترای تخصصی علوم اعصاب