وسواس فکری چیست| علائم وسواس فکری|درمان وسواس فکری

وسواس فکری

اختلال وسواس فکری_ عملی از تشخیص تا درمان

درمان وسواس فکری عملی چیست؟
وسواس فکری

توصیف و تشخیص وسواس فکری عملی

اختلال وسواس فکری عملی یکی از ناتوان کننده ترین اختلال های اضطرابی است که با افکار تکرار شونده، تکانه­ ها و تصاویر اضطراب­ زا (وسواس­های فکری) یا فعالیت­های رفتاری یا ذهنی که بیمار احساس می کند باید به شیوه ای تکراری و آیین­ مند انجام دهد تا اضطرابش کاهش یابد و یا از پیامدهای اضطراب ­آور جلوگیری کند (وسواس­های عملی) شناخنته می شود.

وسواس های عملی به طور معمول در پاسخ به وسواس های فکری ایجاد می شوند. تشخیص اختلال وسواس فکری عملی در صورتی مطرح می شود که وسواس های فکری و یا عملی به طور قابل ملاحظه ای منجر به اضطراب شده و وقت گیر باشند.

وسواس ­های فکری عموما شامل ترس از آلودگی با میکروب یا مواد سمی، ترس از آسیب سانی به خود یا دیگران به دلیل بی احتیاطی و ترس از انجام یک عمل غیرقابل قبول است. سایر اشکال وسواس های فکری شامل ناراحتی از عدم تقارن و یا دور انداختن اجسام و همچنین طیفی از ترس های خرافی یا افکار جادویی است.

معمولا افکار وسواسی فرد در تناقض آشکار با نظام ارزشی او هستند (بعنوان مثال یک فرد بسیار مذهبی که می ترسد کفر بگوید؛ پدر مهربانی که می ترسد پسرش را بکشد) و غیرقابل احساس میشوند.

وسواس های عملی به عنوان رفتار های آیین مند نیز شناخته می شوند و معمولا به صورت اعمال آشکار (از قبیل وارسی مکرر اجاق گاز، برای اطمینان از خاموش بودن) و یا اعنال ذهنی ( از قبیل تکرار کردن ذکر و دعا) می باشند. وسواس های عملی یا رفتارهای آیین مند شامل شستشو/نظافت مفرط و وارسی مکرر است. که به ترتیب در 50 و 43 درصد موارد دیده می شود.

سایر آیین مندی ها یا رفتارهای وسواسی شامل این موارد می باشد:

_ تکرار کلمات

_ عبارات یا دعا

_ احتکار اجناس

_ اصرار بر چیدن اجسام به ترتیب با شیوه خاص

تقریبا 36 درصد از رفتارهای آیین مند افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی به صورت شمارش، 31 درصد به صورت اطمینان طلبی، 28 درصد به صورت قرینگی، 18 درصد به صورت احتکار است

48 درصد از افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی رفتارهای آیین مند چندگانه و 60 درصد از آنها وسواس های چندگانه را گزارش می کنند.

اگرچه تشخیص اختلال وسواس فکری عملی می تواند برای فردی که فقط وسواس های فکری یا عملی دارد مطرح شود، اما اکثریت بیماران( بیش از 90 درصد) هم وسواس های فکر و هم عملی دارند. تقریبا 2 درصد از بیماران فقط از وسواس های فکری رنج می برند.

همچنین افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی معمولا رفتارهای اجتنابی منفعل یا گریز را نشان می دهند، بعلاوه تردیدهای بیمارگونه نسبت به انجام صحیح وظایف و فعالیت های خود دارند، هر چند که با شواهد عینی در تضاد باشد.

افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی تا حدودی این آگاهی را دارند که وسواس های فکری و عملی شان اغراق آمیز و غیرواقع بینانه است. با این حال، این آگاهی در طول بیماری کم و زیاد شده و در برخی موارد ممکن است وجود نداشته باشد. حتی زمانی که افراد نسبت به بی معنا بودن وسواس های فکری و عملی خود بینش دارند، باز هم توقف این وسواس های فکری و عملی مزاحم و تکراری ناتوان هستند.

وسواس فکری عملی

ممکن است افراد پیش از مراجعه برای درمان، سال ها از اختلال وسواس فکر عملی رنج برده باشند. برخی از بیماران از تکرار زیاد رفتارهای آیین مند در طول روز مستاصل می شوند و این علائم در توانایی انها برای عمل به نقش های اجتماعی از قبیل شغل و روابط زناشویی با سایر روابط بین فردی مداخله می کند. افراد زیادی از موقعیت های برانگیزاننده وسواس های فکری اجتناب می کنند. و برخی از بیماران هم خود را در خانه محبوس می کنند.

اغلب بیماران سایر اعضای خانواده را نیز درگیر رفتارهای وسواسی خود می کنند بعنوان مثال ممکن است یک مادر فرزندان خود را پیش از ورود به خانه درگیر شستشوی دقیق و آیین مند کند. در نتیجه اختلال وسواس فکری فکری عملی با میزان بالیی از ناتوانی و کاهش کیفیت زندگی مرتبط است.

تقریبا 38 درصد از افراد دچار اختلال وسواس فکری عملی در برخی اوقات قادر به انجام شغل خود نیستند، 32 درصد بیکارند، و 24 درصد در طبقه اقتصادی پایین هستند. براساس پژوهش هزینه های اختلال وسواس فکری عملی بالغ بر 4/8 میلیارد دلار است و هزینه های غیرمستقیم آن که شامل کاهش کارامدی و حتی مرگ می باشد 2/6 میلیارد دلار براورد شده است.

شیوع و خط سیر وسواس فکری عملی

نرخ شیوع طول عمر بین 9/1 تا 3 درصد براورد شده است. اختلال وسواس فکری عملی بین زنان و مردان شیوع یکسانی دارد. سن شروع اختلال وسواس فکری عملی بین آغاز نوجوانی و اوایل جوانی است، گرچه شروع در دوره کودکی نیز مشاهده می شود. دوره حساس ابتلا به اختلال وسواس فکری عملی در افراد مذکر بین 13 تا 15 سالگی و برای افراد مونث بین 20 تا 24 سالگی است.

گرچه بروز این اختلال معمولا تدریجی است، بروز حاد نیز نیز مشاهده شده است. سیر این اختلال بدون درمان مزمن است گرچه علائم افت خیز دارند با این حال در تعدادی علائم روبه زوال می رود. فشار روانی می تواند موجب تسریع بروز علائم شود و همچنین در سایر مراحل بیماری منجر به تشدید بیماری گردد.

عوامل ژنتیکی/زیستی در وسواس فکری عملی

پژوهش های زیادی از نقش عوانل زیستی در بروز اختلال وسواسی فکری عملی حمایت می کنند. این واقعیت که اختلال وسواس فکری عملی در خانواده های افراد مبتلا به این اختلال متراکم استف نشان دهنده نقش ژن ها و محیط در ایجاد بیماری می باشد. در خویشاوندان افراد مبتلا نیز شیوع اختلال وسواس فکری عملی بالاست که این بیشاز پیش نقش ژن را در اختلال نشان می دهد.

در کارکردهای مغزی افراد دچار وسواس تغییراتی را در کارکردهای مغزی نشان می دهند از جمله فعالیت بیشتر هسته دمدار و تالاموس و اجزایی از قشر پیشانی. مطالعات نشان داده اند وقتی افراد دچار وسواس درمان های دارویی و رواندرمانی را پشت سر گذراندند فعالیت های این نواحی بهبود پیدا کرده است.

تبیین اختلال وسواس فکری عملی بر اساس رویکرد شناختی رفتاری

بر اساس این مدل اشیا، موقعیت ها، افکار یا تصاویر بی ضرر و خنثی می توانند موجب ناراحتی و ترس شوند، زیرا در ابتدا با رویداد یا محرکی همراه شده اند که به طور طبیعی اضطراب زا بوده است. از طریق این تداعی، افکار معمولی، ناخواسته ومزاحم همچنین اجسام موقعیت ها و سایر موارد خنثی، شروع به برانگیختن خود به خودی اضطراب می کنند. بنابراین افراد دچار وسواس شروع به ترسیدن از افکار خود و همچنین اشیا یا موقعیت های برانگیزاننده این ترس ها می کنند.

این مدل تاکید می کند که اضطراب از طریق شرط سازی تداوم پیدا می کند. فرد تلاش می کند تا از افکارف موقعیت ها و اشیا اضطراب زا اجتناب کرده و یا بگریزد و به همین ترتیب احساس آرامش ناشی از این اعمال منجر به تقویت رفتارهای اجتنابی و گریز می شود.

براساس این مدل از آنجایی که وسواس های فکری مزاحم هستند، اجتناب منفعل و رفتارهای گریز که عموما در مبتلایان به سایر اختلال های اضطرابی مشاهده می شوند، در کاهش اضطراب این بیماران ناکارامد هستند. در نتیجه افراد، رفتارهای اجتنابی فعالی را  گسترش می دهند( وسواس های عملی یا رفتارهای آیین مند) تا اضطراب ناشی از محرک شرطی را کاهش دهند. این رفتارها بدلیل ایجاد آرامش فوری تداوم می یابند.

نکته جالب اینجاست که وسواس های عملی، همانند اجتناب منفعل و گریز در بلندمدت باعث افزایش اضطراب وسواس گونه می گردد، زیرا مانع از یادگیری این مطلب می شود که رویدادها و موقعیت ها، افکار و سایر موارد شرطی شده به خودی خود خطرناک نیستند و بدون استفاده از رفتارهای اجتنابی نیز اضطراب خود به خود کاهش می یابد. بنابراین با وجود اینکه این افکار، موقعیت ها یا اشیا خطرناک نیستند و دیگر ارتباطی با رویدادهای اضطراب زا ندارند، ولی اضطراب کماکان باقی می ماند.

وسواس فکری عملی چیست؟
وسواس فکری عملی



به عنوان مثال زنی که ترس از آلودگی با مواد شیمیایی دارد، ممکن است از مغازه هایی که فکر می کند مواد شیمیایی می فروشند (مثل سوپر مارکت ها) اجتناب کند. اجتناب از این مغازه ها پایان مشکل نیست، زیرا تصور این مغازه ها هم ترس از آلودگی را در او بر می انگیزد و او را وادار به شستشوی مکرر دست هایش برای برطرف کردن آلودگی ادراک شده می کند.

بسیاری از افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی زمان زیادی را صرف اجتناب از موقعیت های اضطراب برانگیز می کنند که این کار اغلب منجر به محدودیت قابل توجهی در زندگی انها می شود. این اعمال عموما برای انها پاداش دهنده تلقی می شود، زیرا باعث می شود که در کوتاه مدت احساس بهتری داشته باشند و این موضوع احتمال تکرار این اعمال را افزایش می دهد. در واقع مشکل اصلی، همین کاهش کوتاه مدت اضطراب است.

هنگامی که افکار وسواسی مجددا به ذهن خطور کنند، عمل باید مجددا تکرار شود و این کار به زودی زود تبدیل به رفتارهای آیین مند و وسواس های عملی می شود. اگر چه اغلب بیماران از آیین مندی های وقت گیر و بی معنی خود به ستوه می آیند، اما به دلیل ایجاد آرامش موقتی، مجبور به تکرار آن اعمال هستند. انجام مکرر این رفتارهای آیین مند مانع از یادگیری این مطلب می شود که استفاده طولانی مدت از این رفتارهاف فقط باعث تقویت اضطراب ناشی از وسواس های فکری می شوند.

به عنوان مثال، زنی که ترس از الودگی با مواد شیمیای دارد، با شستن مداورم دست های خود مانع از فراگیری این مطلب می شود که حتی اگر به نمغازه فروشنده مواد شیمیایی برود و دست هایش را هم نشویدف مسموم نخواهد شد؛ بنابراین، باور وی درباره خطر مواد شیمیایی بدون تغییر باقی می ماند.

درمان رفتاری

برای سال ها این اختلال مقاوم به درمان معرفی می شد تا اینکه میرز مدل درمانی را برای این اختلال معرفی کرد. این مدل با نام مواجهه و جلوگیری از پاسخ معرفی شد. این پروتکل درمانی شامل مواجهه مکرر بیمار با افکار وسواسی به همراه جلوگیری از انجام آیین مندی هاست.

هدف مواجهه و جلوگیر از پاسخ شکستن چرخه شرطی سازی است که باعث تداوم اختلال می شود. فرد مبتلا به وسواس فکری باید با ید با وسواس های فکری خود و همچنین موقعیت ها، رویدادهاف اشیا و سایر موارد برانگیزاننده افکار وسواسی مواجه شود. چنانچه مواجهه به صورت مکرر صورت گیرد اضطراب بیمار کاهش خواهد یافت.

علاوه بر این، بیمار پی می برد که می تواند افکار وسواسی را بدون توسل به رفتار اجتنابی تحمل کند و اینکه افکار وسواسی ( و همچنین اشیا، موقعیت ها، رویدادها و سایر موارد برانگیزاننده افکار وسواسی) ذاتا خطرناک نیستند؛ به عبارت دیگر مواجهه به فرد مبتلا به اختلال وسواس فکری –عملی اجازه می دهد تا با افکار وسواسی، رویدادها، اشیا و سایر موارد مرتبط با آنها روبرو شود؛ این عمل سبب می شود فرد ردیابد که اینها بی ضرر بوده و اضطراب را کاهش می دهد.

با این حال، برای اینکه مواجهه اثربخش باشد، باید انجام وسواس های عملی توسط بیمار و در نتیجه تجربه آرامشی ناشی از آن جلوگیری شود. در غیر این صورت، این رفتارهای کاهنده اضطراب در حین مواجهه، از روند کاهشی ثانویه و رسیدن به به حالت طبیعی جلوگیری می کند. در عوض، این کار باعث تقویت چرخه آسودگی، افزایش اجتناب و تداوم اضطراب در بلندمدت خواهد شد.

عوامل شناختی

عوامل شناختی توضیح می دهند که چرا برخی از افراد در مقابل افکار مزاحم پریشانی بیشتری راتجربه می کنند.  این مدل مدعی است که تلفیق تکنیک های شناختی در درمان اختلال وسواس فکری عملی  ریزش بیماران را حین درمان کاهش می دهد و باعث افزایش کارایی درمان می شود.
در مدل شناختی افکار مزاحم که عمدتا جنس وسواس های فکری را تشکیل می دهند پدیده ای معمول تلق می شوند. در تایید انی نظریه بیش از 90 درصد انسان ها این افکار راتجربه می کنند که کاملا مشابه با افکار وسواسی می باشند.

طبق این مدل وقتی افراد از راهبردهایی استفاده می کنند که حواسشان را پرت کنند یا اثر افکار وسواسی را خنثی کنند در واقع به وسواس کمک می کنند و باعث تشدید علائم وسواسی می شوند.

مبتلایان به وسواس فکری افکار ریشه ای درباره مسئولیت پذیری افراطی، خودسرزنشگری،  فاجعه سازی کردن، کمال گرایی افراطی دارند که وجود این افکار زیربنایی یکی از علت های شروع و تداوم وسواس های فکری به حساب می اید. در درمان وسواس سعی می شود این افکار زیربنایی شناسایی و سپس در جهت تعدیل انها تلاش می شود تا بتوان از این طریق با وسواس مبارزه کرد.

حمید ضرابی-روانشناس بالینی
متخصص در حوزه های وسواس، افسردگی، اختلالات اضطرابی و شکست عشقی

 

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
2 (3 رای)

گروه پزشکان جایروس (آلومینا) حاصل بزرگترین کار گروهی فوق تخصصی مغز و اعصاب و روان در ایران

شاید دیگر کمتر کسی اطلاع نداشته باشد که در مجموعه بزرگ پزشکان جایروس بهترین فوق تخصص های مغز و اعصاب و اعصاب و روان و برترین فارغ التحصیلان آمریکا،اسپانیا و آلمان حضور دارند و خدمات مغزواعصاب و روان که در این مجموعه ارائه می شود با کیفیت ترین در تمام ایران است!

نقطه قوت مجموعه پزشکان جایروس نه لوستر های زیباست و نه تزییات راهرو! بلکه پزشکان و روانشناسان قوی است، کادر درمانی جایروس در تمام کشور بی نظیر است

ما از سال 1388 آغاز کردیم و اکنون گروه پزشکان جایروس با معرفی برترین کادر درمانی در مناطق مختلف تهران و شهرستان های مختلف کشور حضور دارند و در رفع مشکلات جسمی در حیطه های مغز و اعصاب و روان و ارتوپدی و توانبخشی و مشکلات روانپزشکی بزرگسالان و کودکان به شما مردم عزیز خدمت رسانی می کنند.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

error: